Sterfruit: sfeervolle kerstgarnering of verboden vrucht?

Rond de feestdagen eten veel mensen anders dan anders. Vorig jaar schreef ik al een blog met tips voor de feestdagen, wat u hier terug kunt lezen. Maar toen ik gisteren boodschappen deed en naast de cranberries en stoofperen een flinke lading sterfruit zag liggen, realiseerde ik me dat ik aan deze vrucht echt even wat extra aandacht moet besteden.

Sterfruit, ook wel carambola genaamd, is geen alledaagse fruitsoort. Maar rond de feestdagen verschijnt het ineens massaal in recepten en de supermarkt. Sterfruit doet het door zijn bijzondere verschijning namelijk erg goed als garnering, vooral bij de kerstdis. U kent het wel, dat sterretje op de rand van uw bord of glas, waarbij het onduidelijk blijft of het de bedoeling is of deze überhaupt opgegeten dient te worden. Voor nierpatiënten kan ik duidelijk zijn: eet dit niet op!

Ik leg u uit waarom.

Sterfruit is met name populair in tropische landen in Azië, tropisch Afrika en Centraal- en Zuid Amerika. Het fruit groeit aan een kleine boom en heeft een opvallende vorm, die het mooist tot uiting komt als je de vrucht in plakjes snijdt. Dan wordt de naam sterfruit ook meteen duidelijk. De vrucht heeft sappig geel vruchtvlees dat een beetje doorschijnend is, met een enkel zwart eetbaar pitje. De smaak fris zoetzuur. In de landen van herkomst wordt sterfruit vers gegeten of verwerkt tot sap of jam.

Sterfruit groeit niet in Nederland, maar wordt geïmporteerd. In Nederland wordt sterfruit nauwelijks als hele vrucht gegeten, wat waarschijnlijk vooral komt doordat de geïmporteerde soort het vooral van z'n uiterlijk moet hebben en niet van z'n karakter. Te importeren fruit wordt doorgaans onrijp geplukt, wat de smaak niet ten goede komt. Ook in verwerkte vorm wordt sterfruit hier weinig toegepast. In sommige gemengde vruchtensappen wordt het wel eens verwerkt (bv het merk Healthy People of sapjes in de toko).

Het gevaar van oxalaat

Sterfruit kan bij een verminderde nierfunctie tot ernstige complicaties leiden, soms zelfs met fatale afloop! Dat ligt voor deze keer eens niet aan het kalium: sterfruit bevat weliswaar zoals al het fruit kalium, maar deze hoeveelheid is vergelijkbaar met de hoeveelheid kalium in een peer en dus niet hoog. Het probleem is de zeer hoge concentratie van oxalaat die in sterfruit aanwezig is.

Oxalaten zijn neurotoxines, oftewel stoffen die de werking van het zenuwstelsel beïnvloeden en een beeld van vergiftiging (intoxicatie) kunnen geven. De ernst van de symptomen die kunnen optreden is niet afhankelijk van de hoeveelheid sterfruit die gegeten wordt, want per vrucht kan de hoeveelheid gifstoffen erg verschillen. Hoe men op sterfruit reageert hangt af van de nierfunctie (oftewel de mogelijkheid tot het uitscheiden van gifstoffen) en van iemands leeftijd en conditie. Ook het moment van eten maakt wat uit: als sterfruit op de lege maag wordt gegeten, kunnen de klachten heviger zijn.

Symptomen van sterfruitintoxicatie treden binnen ongeveer 6 uur op.

De verschijnselen zijn in drie gradaties onder te verdelen: van milde klachten als hikken, braken en slapeloosheid tot matige klachten als verwardheid, gevoelloosheid van armen en benen, rusteloosheid tot zeer ernstige klachten in de vorm van een epileptische aanval, ernstige bloeddrukproblemen en zelfs overlijden.

Overigens bevatten ook rabarber, de meeste bessen, spinazie en relatief hoge concentraties oxalaat. Vergeleken met sterfruit zijn dit echter nog kleine hoeveelheden. Toch doet u er als nierpatiënt verstandig aan hier maar matig gebruik van te maken. Sterfruit kunt u beter echt helemaal vermijden.

Sterfruit en medicatie

Sterfruit bevat naast oxalaat ook nog een andere stof met een gevaarlijk karakter, namelijk furanocoumarine. Furanocoumarine remt de activiteit van een groep eiwitten in de darmen. Deze eiwitten spelen een noodzakelijke rol bij de afbraak en afvoer van werkzame stoffen. Dit betekent dat als u medicijnen gebruikt, deze medicijnen zich ophopen in uw lichaam, met als gevolg dat ze intensiever en langer werken dan de bedoeling is omdat ze minder snel worden afgebroken en er dus meer ervan in het bloed terechtkomt. Ook is de kans op bijwerkingen hierdoor groter.

Deze stof furanocoumarine zit overigens ook in grapefruits. Zowel grapefruit(sap) als sterfruit is hierdoor absoluut af te raden bij gebruik van medicatie. Zelfs als u deze medicatie pas een aantal uren later inneem.

Kortom: sterfruit of producten waarin sterfruit is verwerkt, zijn echt verboden vruchten bij een verminderde nierfunctie.

Ook zonder sterfruit en onder omstandigheden die anders dan anders zijn, wens ik u stralende feestdagen toe. En op naar een zo normaal mogelijk nieuwjaar! Stay safe!

Bron: Position Paper Sterfruit, Diëtisten Nierziekten Nederland 2013