Hoe komt u de feestdagen door met uw dieet?

1. Wees voorbereid
Tijdens de feestdagen is het vaak mogelijk om ietsje soepeler met uw dieet om te gaan, maar waar voor u persoonlijk de grens ligt, hangt af van een aantal factoren. Allereerst moet u zich er natuurlijk goed bij voelen. Daarnaast hangt het af van uw nierfunctie, uw bloedwaarden, uw diurese en of u dialyseert.
Check van tevoren hoe het fosfaat en het kalium in uw bloed er voor staan. Is dit netjes binnen de marge? Dan heeft u ook wat meer ‘speelruimte’. Zijn uw waarden verhoogd? Let dan goed op producten waar fosfaat of kalium in zit. Tijdens de feestdagen worden er vaak andere dingen gegeten dan gebruikelijk; spectaculaire liflafjes, gourmet, kaasfondue.. Van dit soort gerechten is vaak lastig te achterhalen wat er allemaal in zit aan kalium, fosfaat, eiwit, zout of vocht. Een handige manier om goede keuzes te maken, is de analysetabel, die u hier op nieren.nl vindt of het gebruik van de Voedingswaardetabel, die u hier gratis kunt downloaden op uw smartphone. U kunt hier per product zoeken hoeveel er in zit, maar ook bijvoorbeeld lijstjes binnen een productgroep bekijken, waarin de hoeveelheid kalium of fosfaat op- of aflopend wordt weergegeven. Bij het maken van een boodschappenlijstje of tijdens een buffet kun u hiermee altijd even checken wat het beste past in uw dieet.

2. Plan

Maak vooraf een overzicht van de plannen voor de komende feestdagen, zodat u er van tevoren rekening mee kunt houden. Met alles meedoen is niet voor iedereen haalbaar. Maar door vooraf keuzes te maken en bijvoorbeeld overdag extra zuinig te zijn met vocht of kalium, heeft u 's avonds meer ruimte om gezellig mee te doen, zonder meteen uw grenzen ver te overschrijden. Heeft u eerste kerstdag een zeer uitgebreid diner? Plan dan de volgende dag bijvoorbeeld een brunch in plaats van ontbijt én lunch, zodat u bij de brunch toch weer wat uitgebreider kunt eten.

3. Extra eiwit = extra fosfaat

Voor diegenen die wel wat extra eiwit kunnen gebruiken, kan een extra hapje of een groter stuk vlees heel gunstig zijn, voor anderen is het mogelijk een gezellige uitzondering. Let wel op dat meer eiwit eten vaak automatisch betekent dat u ook meer fosfaat eet. Hierdoor kan het fosfaatgehalte in uw bloed extra stijgen.

Gebruikt u fosfaatbindende medicatie? Pas de inname van uw fosfaatbinder dan hierop aan. Eet u ’s avonds bijvoorbeeld twee à drie blokjes kaas extra of is uw diner twee keer zo groot is als gebruikelijk? Neem dan een fosfaatbinder extra. Gebruikt u een brunch in plaats van een ontbijt en lunch? Gebruik dan ook meer fosfaatbinders.

Het gebruik van extra fosfaatbinders is overigens alleen een goede oplossing tijdens dit soort uitzonderingen. Fosfaatbinders kunnen namelijk bijwerkingen hebben en daarnaast is het belangrijk dat uw arts weet hoeveel fosfaatbindende medicatie u gebruikt. Bespreek het eventueel gebruiken van extra fosfaatbinders altijd van tevoren even met uw arts.

Extra eten hoeft trouwens niet altijd te betekenen dat u ook extra fosfaatrijk eet. Er zijn genoeg lekkere hapjes die niet fosfaatrijk zijn. Zo is bijvoorbeeld voor één asperge in een rolletje ham of één toastje met Franse kaas of paté geen extra fosfaatbinder nodig. En vervang dat fosfaatrijke kerstbrood bijvoorbeeld voor rozijnenbrood (want hier zit geen spijs en noten in) met roomboter.

Hoe het precies werkt met fosfaat en fosfaatbindende medicatie kunt u zien in dit filmpje.

4. Spaar

Wanneer u een vochtbeperking heeft, is het slim om overdag wat te 'sparen', zodat u 's avonds een extra glaasje mee kunt drinken. Neem medicatie in met een paar lepels appelmoes, yoghurt of vla in plaats van een glas water.

Probeer daarnaast ook met de keuze van de gerechten rekening te houden. Neem liever geen soep of bouillon als voorafje, maar een vaster gerecht zoals bijvoorbeeld carpaccio. Let hierbij ook op het zout! Kies voor kleine glazen. Schenk uw water in een wijnglas in plaats van een longdrinkglas en neem koffie uit een espressokopje.
Heeft u hemodialysebehandelingen en worden deze door de feestdagen iets verschoven waardoor er een extra dag tussen de dialysebehandelingen komt te zitten? Let dan extra goed op uw eventuele vochtbeperking en vraag of dialysecentrum om extra adviezen.

In dit filmpje krijgt u duidelijke uitleg over een vochtbeperking.

5. Drink met mate

Ook bij alcohol geldt: waar voor u de grens ligt, hangt voornamelijk af van of u wel of niet plast. Ook al breekt de lever het grootste gedeelte van de alcohol af, houd er wel rekening mee dat als uw nieren niet of nauwelijks werken deze afbraakproducten ook langer in uw bloed blijven zitten. Ook bij alcohol geldt: drink bij voorkeur uit kleine glazen. Dat hoeft niet te betekenen dat u alleen maar jenever of likeurtjes kunt drinken, maar drink uw bier bijvoorbeeld liever niet uit het flesje maar schenk het in een fluitje. En in veel restaurants kunt u ook vragen om een half glas wijn.

Over de alcohol dat in verwarmde gerechten zit, zoals risotto of stoofpeertjes, hoeft u zich geen zorgen te maken. Alcohol vervliegt bij verhitting. In koude gerechten die niet verwarmd worden bij de bereiding, zoals bijvoorbeeld tiramisu, blijft de alcohol het wel aanwezig. Heeft u medicatie waar dit niet bij past, houd hier dan rekening mee.

6. Maak kaliumkeuzes

In bijna alles zit kalium, dus als u meer van alles eet, krijgt u waarschijnlijk ook meer kalium binnen. Bent u bekend met hoge kaliumwaarden in uw bloed? Kies dan zoveel mogelijk kaliumarme producten (bijvoorbeeld door de app uit tip 1 te gebruiken). Vermijd tomatensausen, gerechten met avocado. Kies bijvoorbeeld een rijsttimbaaltje bij het kerstdiner in plaats van een aardappelgerecht, zodat u meer ruimte over houdt voor wat extra groenten, stoofpeertjes of een nagerecht. Kies als nagerecht liever geen bananasplit, chocolademousse of warme kersensaus, maar ijs- en sorbetsoorten met een klein beetje chocoladegarnering of ander vers fruit en wat slagroom kunnen vaak prima.

Mocht uw kaliuminname hoger zijn dan gebruikelijk, dan kan het gebruik van (extra) kaliumbindend poeder sorbisterit een oplossing zijn. Overleg dit eveneens van tevoren met uw arts.

7. Pas op voor sterfruit!

Over fruit gesproken: een waarschuwing voor het eten van sterfruit of carambola is tijdens de feestdagen extra belangrijk! Sterfruit is een gele vrucht, die door zijn stervorm vaak gebruikt wordt als garnituur. Helaas is sterfruit een gevaarlijke ster onder de vruchten. Niet vanwege het kalium, maar vanwege de zeer hoge concentratie van oxalaat die in sterfruit aanwezig is. Oxalaten zijn neurotoxines, oftewel stoffen die de werking van het zenuwstelsel beïnvloeden en een beeld van vergiftiging (intoxicatie) kunnen geven. De ernst van de symptomen die kunnen optreden is niet afhankelijk van de hoeveelheid sterfruit die gegeten wordt, want per vrucht kan de hoeveelheid gifstoffen erg verschillen. Hoe men op sterfruit reageert hangt af van de nierfunctie (oftewel de mogelijkheid tot het uitscheiden van gifstoffen) en van iemands leeftijd en conditie. Ook als sterfruit op de lege maag wordt gegeten, kunnen de klachten heviger zijn. Laat het sterfruit dus maar mooi op de rand van uw bord stralen.

8. Let op buiten de deur

Thuis heeft u het voor een groot deel nog zelf in de hand wat er op tafel komt, maar als u buiten de deur eet is dit natuurlijk anders. Eet u familie of vrienden? Informeer hen dan van tevoren over uw dieet. Stuur hen eventueel deze link naar het online boek 'Eten met Plezier' voor duidelijke informatie of om inspiratie op te doen voor het menu.

In een restaurant kunt u eventueel de app uit tip 1 gebruiken om gerechten te kiezen. Vaak kunt u het kerstmenu al vooraf online bekijken, zodat u niet aan tafel hoeft te puzzelen. Het is in bijna alle restaurants prima mogelijk om gerechten zonder zout te bestellen, alleen moet de keuken dit wel even van tevoren weten. Bel of mail het restaurant vooraf om de mogelijkheden na te vragen. Lukt dit niet, dan kunt u bij uw bestelling vragen om het zout weg te laten uit de gerechten die nog bereid moeten worden.

9. Let op verstopt zout

Let goed op dat in kant & klare hapjes zoals bijvoorbeeld ragoutbakjes, champignonroomsauzen, maar bijvoorbeeld ook kaasfondue erg veel zout zit. Als u zelf kookt, kies dan niet voor gerechten uit een pakje maar maak deze zelf. Een soep, saus of ragoux kost weinig tijd en smaakt veel lekkerder dan de kant & klare versies. Bovendien kunt u deze prima een dag van tevoren al maken, dan trekken de smaken ook nog eens beter in.

En dan hebben we natuurlijk ook nog de jaarwisseling. U verwacht het misschien niet, maar in die zoete oliebollen zit ook gewoon zout! Gemiddeld bevat één oliebol iets meer dan een halve gram zout. Door overdag een keer hartig beleg te vervangen door zoet kunt u een gewone oliebol mee eten, maar wilt u op oudejaarsavond vijf of tien oliebollen eten dan kunt u beter oliebollen (laten) bakken.

10. Kerstmenu’s online

Gaat u zelf kokkerellen en heeft u geen flauw idee wat wél past binnen het dieet? Er zijn veel kerstmenu’s online te vinden, speciaal voor mensen met een nierziekte. En ook online kunt het boek Eten met Plezier raadplegen (zie ook tip 8). Daarnaast heeft de NVN hier een aantal heerlijk kerstmenu's voor u klaar staan. Op Niernieuws.nl plaatste ik de afgelopen jaren samen met andere ‘foodies’ kerstmenu’s, waarbij al het eiwit, kalium, fosfaat, zout en vocht al berekend is voor u. U vindt het archief met kerstmenu’s van de afgelopen jaren hier.

Ik hoop dat u met bovenstaande tips meer ontspannen kunt genieten van de feestdagen. Ik wens u alvast hele fijne dagen toe en een zo goed mogelijk 2020!