Levensreddend lapmiddel

Dit is mijn eerste blog in (hopelijk) een lange reeks. Dit keer niet vanuit het perspectief van de driehoek patiënt, partner en professional, maar vanuit het perspectief van een programmamanager bij de Nierstichting. Het is mijn perspectief op het nefrologieveld en naar alle waarschijnlijkheid een incompleet beeld van de werkelijkheid. Gelukkig maar. Want gelukkig kan ik niet uit persoonlijke ervaring meepraten over hoe het is om te moeten leven met een nierziekte. Toch heb ik elke dag met nierproblematiek te maken. Als programmamanager bij de Nierstichting.

Ooit begon ik mijn loopbaan in het biomedisch onderzoek. Inmiddels werk ik ruim 9 jaar bij afdeling Zorg & Innovatie van de Nierstichting. Samen met mijn collega’s ben ik verantwoordelijk voor innovatieve projecten die de zorg voor nierpatiënten verbeteren of bijdragen aan een groter begrip van nierziekte. Over hoe dit is georganiseerd kan ik veel vertellen, maar die details bewaar voor een later moment!

Hype

In deze blog wil ik jullie vertellen over een project dat de laatste jaren veel in de schijnwerpers heeft gestaan en waar ik nauw bij betrokken ben: de ontwikkeling van de draagbare kunstnier. In de afgelopen 10 jaar heeft dit project werkelijk alle fases van de beruchte Gartner’s Hype Cycle doorlopen, van idee tot opgeblazen verwachting naar desillusie en weer terug tot enige realiteitszin. En ja, in 10 jaar heb ik veel bijgeleerd over verwachtingsmanagement...

Daarom deze blog, de eerste in een serie over de ontwikkeling van de draagbare kunstnier. Ik krijg er zelf veel vragen over. Sommigen zijn enthousiast, anderen hebben hun bedenkingen of zien het gewoon weg niet voor zich . Ik krijg veel vragen in de trant van: Is dit werkelijk nodig? Voor wie is dit geschikt? En hoe denken jullie de kunstnier beschikbaar te krijgen voor nierpatiënten? Komt die kunstnier er ooit wel?

Huzarenstukje

Mijn antwoord op de laatste vraag is natuurlijk ‘ja’. Na jaren van vooronderzoek vond de Nierstichting in 2014 twee bedrijven bereid om samen met ons de draagbare kunstnier ontwikkelen. Het ontwerp is nu zo goed als af en is op 11 en 12 oktober tijdens ons jubileumsymposium en op de Wetenschapsdag te zien. Het binnenwerk – de pompen, kleppen, sensoren en filters – laat nog even op zich wachten. Alle onderdelen moeten namelijk opnieuw worden uitgevonden. Dit alles om het hele systeem in het formaat van een koffer te laten passen en het gewicht onder de 10 kilo te houden. Voor de ontwerpers een huzarenstukje.

Het resultaat wordt een dialysemachine die past op een nachtkastje en in principe overal gebruikt kan worden, met een gewone stekker. Een aansluiting op een kraan of afvoer is niet nodig want er zijn slechts enkele liters aan vloeistoffen nodig en die worden in zakken aangeleverd. Dit alles is wordt mogelijk dankzij het gebruik van een speciaal filtercartridge in het dialysaat circuit. De filtercartridge bevat absorptiematerialen en enzymen die de afvalstoffen verwijderen uit het dialysaat zodat het weer opnieuw gebruikt kan worden.

Het idee van deze zogenaamde ‘recycling dialyse’ is overigens niet echt nieuw, maar een bekend en ruim 40 jaar oud principe. Het bleek destijds alleen niet zo efficiënt als de dialysemachines van nu. Ook waren er problemen met aluminium dat vrij kwam uit de cartridge en schadelijk bleek voor de patiënt. Mede daardoor is het concept jarenlang in de vergetelheid is geraakt. De nieuwe cartridges zijn opnieuw ontworpen en zijn beter toegerust om te kunnen dialyseren. Qua efficiëntie van afvalstofverwijdering zal de draagbare kunstnier zich niet kunnen meten met de grote dialysemachines in de ziekenhuizen. Maar naar verwachting zal het efficiëntieverlies ruimschoots gecompenseerd kunnen worden door langer te dialyseren. Iets wat door het kleine ontwerp van de dialysemachine makkelijker zal worden. De nieuwere dialysemachines zoals NxStage, Physidia S3 en de Quanta machines, appelleren overigens ook aan verbeter gebruiksgemak, maar vereisen nog een aanzienlijk volume aan water per dialyse.

Voorzichtige stappen

Gemiddeld duurt het ontwikkelen van een medisch gecertificeerd apparaat langer dan 10 jaar. Dat geldt ook voor de draagbare kunstnier. Wij zijn al een tijdje onderweg, maar er moet ook nog veel gebeuren. Het ontwerp is weliswaar zo goed als klaar, de ingenieurs hebben alles uitgedacht en weten hoe ze het moeten bouwen, maar nu moet we het nog wel testen op echte mensen. Dat gaat in kleine voorzichtige stappen, waarbij de veiligheid van de testpersonen voorop staat. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de opschaling van de productie. Het maken, steriliseren en verpakken van alle materialen en vooral de kwaliteitscontrole daarop dient uitvoerig beschreven te worden. Pas als de testen in mensen aantonen dat het veilig is en dat het functioneert zoals het is bedacht, dan kan markttoelating worden aangevraagd. Dat is op elk continent weer anders geregeld. Maar het is een kritische stap in de hele ontwikkeling. Zeker ook omdat een bedrijf gevonden moet worden dat dialyse met een draagbare kunstnier wereldwijd kan aanbieden en dat daarvoor over het juiste distributienetwerk beschikt.

Wij zien dit al een belangrijke stap richting flexibele (thuis)hemodialyse wereldwijd. Wij hebben afgesproken dat Nederlandse patiënten als één van de eerste met dit apparaat mogen dialyseren. Wanneer dat zover is durf ik niet te zeggen. Wel dat alle betrokkenen -waaronder de technici, artsen, verpleegkundigen en ook zorgverzekeraars- erg hun best doen om geen kostbare tijd te verliezen. Het ontwikkelen van deze kunstnier is een ingewikkelde en soms onvoorspelbare uitdaging. Ik hoop jullie via deze blog te informeren over de stappen die we nu gaan zetten om zo snel mogelijk de eerste test in mensen mogelijk te maken.

Een oude slogan van de Nierstichting is ‘Dialyse de wereld uit’ , zover zijn we helaas nog niet . Genezen en voorkomen zijn de echte oplossingen, ook daar werken we hard aan. Tot die tijd is dialyse “slechts” een lapmiddel – een levensreddend lapmiddel weliswaar- maar laat het dan wel een draaglijk lapmiddel zijn dat nierpatiënten meer vrijheid biedt…

Meer weten over de draagbare kunstnier? Bekijk dan de film waarin de makers een kijkje achter de schermen geven.